Wat betekent het eigenlijk om te ontwerpen voor mensen die hier straks echt gaan wonen? Die vraag stond centraal tijdens het bouwplaatsbezoek van onze werkstudenten ‘Academie van Bouwkunst’ Gianluca Giua en Sander von Berg aan het 𝗡𝗶𝗲𝘂𝘄 𝗠𝗮𝗻𝗿𝗲𝘀𝗮𝗵𝘂𝗶𝘀 𝗶𝗻 𝗩𝗲𝗻𝗹𝗼.
Het project is in aanbouw voor zorgorganisatie Dagelijks Leven, een landelijke aanbieder van kleinschalige woonzorglocaties voor mensen met dementie. Geen traditioneel zorggebouw, maar een écht huis midden in de wijk, gewoon als thuis.
Ontwerpen voor het dagelijks leven
Dagelijks Leven gelooft dat dementiezorg anders kan. Bewoners behouden zoveel mogelijk hun eigen regie: zij bepalen zelf hoe laat ze opstaan, wanneer ze eten en hoe ze hun dag invullen. Zorgmedewerkers zijn aanwezig wanneer dat nodig is, maar altijd als gast in het huis van de bewoners. Deze visie vraagt om een andere manier van denken over architectuur en ruimtegebruik.
Tijdens het bezoek werd voor Gianluca en Sander duidelijk hoe sterk deze visie doorwerkt in het ontwerp. Het gebouw bestaat uit kleinschalige woonvormen met individuele studio’s, gezamenlijke huiskamers en een grote keuken waar dagelijks vers wordt gekookt. Geen lange gangen of anonieme zorgsferen, maar overzichtelijke, herkenbare ruimtes die bijdragen aan rust, veiligheid en geborgenheid.
De eindgebruiker centraal
Voor mensen met dementie is de gebouwde omgeving van grote invloed op hun welzijn. Herkenbaarheid, daglicht, zicht op buiten en de mogelijkheid om zelfstandig te bewegen zijn essentieel. Het Manresahuis biedt daarom onder andere een ruime tuin, directe verbindingen met de omgeving en een open karakter zolang dat veilig en verantwoord is.
“Op papier weet je dat je ontwerpt voor kwetsbare gebruikers,” merkte een van de werkstudenten op, “maar op de bouwplaats voel je pas echt wat de schaal, materialisatie en routing doen voor iemand die hier straks woont.” Juist dat besef maakt een bouwplaatsbezoek zo waardevol in de opleiding tot architect.
Van tekening naar werkelijkheid
Voor Gianluca en Sander was het leerzaam om te zien hoe ontwerpkeuzes zich vertalen naar de praktijk. Hoe een situering in de wijk bijdraagt aan contact met de buurt. Hoe daglichttoetreding en zichtlijnen helpen bij oriëntatie. En hoe details van deuropeningen tot overgang tussen binnen en buiten, bepalend zijn voor het dagelijks gebruik.
𝗦𝗮𝗻𝗱𝗲𝗿: “De keuze voor gevelbeplating in plaats van traditionele baksteen verschuift het architectonisch speelveld. Het materiaal introduceert een nieuwe logica, waarbij de vraag centraal staat of het de ontwerpintentie volgt of juist de regels van de gevelcompositie herschrijft. In deze dialoog is de detaillering bepalend: wie voert de regie het materiaal of het beoogde architectonische beeld? Ondanks een zorgvuldig onderzoek naar maakbaarheid in de ontwerpfase, blijkt vaak tijdens de uitvoering dat de expertise van verschillende disciplines leidt tot een aangepaste opbouw. De gevel evolueert hierdoor van concept naar realiteit, waarbij ontwerp en praktijk elkaars grenzen steeds opnieuw definiëren.”
𝗚𝗶𝗮𝗻𝗹𝘂𝗰𝗮: “Tijdens het bezoek werd voor mij vooral het proces zichtbaar van papier naar werkelijkheid. Als ontwerpers worden we continu uitgedaagd om ons tijdens het ontwerpproces te verplaatsen in de beleving van de toekomstige gebruiker. Tegelijk vraagt de realisatie om een sterke samenwerking met de uitvoerende partijen, waarbij ruimte nodig is voor elkaars expertise. Als uitvoerder vraagt dit vertrouwen in de ontwerpvisie, terwijl wij als architecten moeten kunnen bouwen op het vakmanschap in de uitvoering. Op de bouw leidde dit bijvoorbeeld tot aandachtspunten bij de montage van de gevel en HWA’s, waarvoor een afwijkende uitvoeringsmethode is gekozen. Juist door deze gezamenlijke zoektocht is de visie van een prettig woonvolume voor deze kwetsbare groep, dat opgaat in en leeft met de natuurlijke omgeving, gewaarborgd.”
Het Manresahuis biedt straks plaats aan een kleinschalige groep bewoners die hier hun leven voortzetten in een veilige, huiselijke omgeving, met 24/7 zorg binnen handbereik. Dat maakt de verantwoordelijkheid van het ontwerpteam groot – en tegelijk betekenisvol.
Bouwen aan betekenisvolle zorgarchitectuur
Bij SATIJNplus Architecten geloven we dat goede zorgarchitectuur begint bij begrip voor de eindgebruiker. Door jonge ontwerpers vroeg te betrekken bij projecten als het Nieuw Manresahuis, leren zij niet alleen hoe gebouwen worden gemaakt, maar vooral waaróm ze zo worden gemaakt.
Het bouwplaatsbezoek in Venlo was daarmee niet alleen een leerzame dag voor onze werkstudenten, maar ook een bevestiging van waar we het voor doen: het ontwerpen van plekken waar mensen zich gezien, veilig en thuis voelen. Ook wanneer het leven kwetsbaarder wordt.